დევიდ პლოვდენი: ქრონიკა ქრედ되는 ამერიკისას
დევიდ პლოვდენი, რომელიც 1932 წელს ბოსტონში დაიბადა და დღემდე აქტიურად შემოქმედებით პროცესშია ჩართული, უფრო მეტია, ვიდრე უბრალოდ ფოტოგრაბი; იგი ქრედ되는 ამერიკის ქრონიკოსია. მისი თითქმის შვიდ десятиწლიანი შემოქმედება ზედმიწევნად აღწერს ინდუსტრიული ლანდშაფტების, ორთქლმავალი მატარებლების, პატარა ქალაქებისა და სასოფლო-სამეურნეო მიწების ქრედ되는 დიდებულებას – სცენებს, რომლებიც სულ უფრო მეტად წარსულ ეპოქის რელიქვიებად იქცევიან. პლოვდენის ფოტოგრაფია მხოლოდ გამოსახულებები არ არის; ეს არის ძლიერი მოწმობები იმ ერის შესახებ, რომელიც ღრმა ტრანსფორმაციას გადის და რომელიც ერთდროულად ასახავს პროგრესის სილამაზესა და მის მელანქოლიას.
პლოვდენის ადრეულმა ცხოვრებამ მასში სამექანიკო მოწყობილობებისა და ინდუსტრიული რიტმებისადმი ღრმა აღფრთოვანება ჩამოგვტოვინა. ძირითადად ნიუ-იორკში გაზრდილმა, მან სიმშვიდე და ინტერესი მის მიღმა არსებულ სამყადროში – კერძოდ, ამერიკის სოფლის ვრცელ სივრცეებში იპოვა. ამ ბავშვურმა ცნობისმოყვარეობამ იგი იეილის კოლეჯში ეკონომიკის შესწავლამდე მიგვიყვანა, რის შემდეგაც ფოტოგრაფიით სერიოზულად დაკავდა. გადამწყვეტი მომენტი იყო მისი სტაჟირება როჩესტერში, ნიუ-იორკში, მაინორ უაიტისა და ნათან ლიონსის მეთვალდებელში, რამაც იგი თანამედროვე ფოტოგრაფიული ექსპრესიის პრინციპებში ჩაჰქსნა. ამ ფორმირების პროცესმა განსაზღვრა მისი მიდგომა: დეტალებზე შეგნებული ფოკუსირება, მკვეთრი კონტრასტები და კომპოზიციების თითქმწარესკულპტურული ხარისხი.
მისი კარიერა მოკლედ დაიწყო ისეთი პუბლიკაციებისთვის მუშაობით, როგორიცაა Time, Life და Newsweek. თუმცა, სწორედ ორთქლმავალი მატარებლებისადმი მთელი ცხოვრების მანძილზე არსებულმა ობსესიამ განსაზღვრა მისი სახელმძღვანელო არტისტული ტრაექტორია. ამ დიდებული მანქანების გარდაუვალი გაქრობის აღიარებით – რომლებსაც დიზელის და ელექტრო ალტერნატივები ჩაენაცვლეს – პლესდენმა დაიწყო თავდაუზ Lieferless პროექტი მათ დოკუმენტირებისთვის, სანამ ისინი სრულად არ გაქრებოდნენ. ამ ძიებამ იგი შორ მანძილებზე გადაიყვანა, პენსილვანიის ტალღოვან ბორცვებიდან შუა დასავლეთის ინდუსტრიულ გულსამდე. იგი მხოლოდ მატარებლებს კი არ ფოტოგრაფობდა, არამედ მთელ ცხოვრების წესს ასახავდა, რომელიც მათი ფუნქციონირებით იყო განუყოფლად დაკავშირებული.
ინდუსტრიის ენა
პლოვდენის ფოტოგრაფიას ახასიათებს მასშტაბისა და ტექსტურის გადმოცემის გასაოცარი უნარი. მაგალითად, მისი ფოტოები ფოლადის ქარხნების შესახებ – ისეთი ნამუშევრები, როგორიცაა „Inland Steel“ (1979) – არ არის რომანტიზებული აღწერილობები; ეს არის ინდუსტრიული ძალის სასტიკად პატიოსანი პორტრეტები. სტრუქტურების უზარმაზარი ზომა, წარმოდგენილი მკვეთრ შავ და თეთრ ფერებში, თითქმის დამთრგუნველია და ხაზს უსვამს მათ მართვისთვის საჭირო ადამიანურ ძალისხმევას. ამ კომპოზიციებში დომინირებს გეომეტრიული ხაზები, რაც წარმოქმნის წესრიგის შეგრძნებას წარმოების ქაოსში. იგი ხშირად იყენებდა ხანგრძლივ ექსპოზიციას და სინათლის ფრთხილ მანიპულაციას ბეტონის, ლითონისა და კვამლის ტექსტურების დასაფიქსირებლად – ელემენტებისა, რომლებიც მნიშვნელოვან წვლილს შეგაქვთ ფოტოგრაფიის ეფექტურობაში.
ინდუსტრიული სცენების მიღმა, პლოვდენის შემოქმედება მოიცავს პატარა ქალაქებისა და სასოფლოდმოქმედებად გადაწყვეტილი ლანდშაფტების დოკუმენტირებასაც. „კაცები ტვირთის განყოფილების დასუფთავებისას steamer ‘Crispin Oglebay’-ზე“ (196გ) გვთავაზობს მჭედელ პორტში მომუშავე ადამიანთა ყოველდღიურობის ამაღელვებად მზერას, რაც მათ შრომას მშვიდი ღირსებით წარმოაჩენს. მსგავსად ამისა, მისი გამოსახულებები მარცვლეულის ამწეებზე და ფერმებში ასახავს ამერიკის სოფლის არსს – მის სიმარტივეს, გამძლეობასა და მიწასთან კავშირს. მას არ აინტერესებდა გრანდიოზული ნარატივები; ნაცვლად ამისა, იგი ფოკუსირებული იყო იმ ინტიმურ დეტალებზე, რომლებიც ამ თემების ხასიათს ააშკარავებდა.
გუგენჰაიმის სტიპენდია და კრიტიკული აღიარება
პლოვდენის ერთგულება ხელოვნებისადმი აღიარეს პრესტიჟული გუგენჰაიმის სტიპენდიით 1968 წელს, რაც მისი ნამუშევრების მნიშვნელობის დასტურია. ამ ჯილდომ მას მისცა ფასდაუდებელი დრო და რესურსი თავისი პროექტების განსახორციელებლად, რამაც საშუალება მისცა მას ფართოდ მოგTravel და განვითარებულიყო თავის არტისტულ ხედვაში. მისი ფოტოები გამოფენილა მსოფლიოს უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუციებში, მათ შორის ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტში, სმიტსონის ინსტიტუტსა და კონგრესის ბიბლიოთეკაში, რითაც განამტკიცა მისი ადგილი ამერიკული დოკუმენტური ფოტოგრაფიის წამყვან ფიგურად.
იეილის უნივერსიტეტის ბეინეკის იშვიათი წიგნებისა და მანუსკრიპტების ბიბლიოთეკა ინახავს პლოვდენის შემოქმედების სრულ არქივს, გასაოცარ კოლექციას, რომელიც უპრეცედენტო ინფორმაციას გვაწვდის მის შემოქმედებით პროცესზე. ეს არქივი ემსახურება არა მხოლოდ მისი ფოტოგრაფიის საცავად, არამედ როგორც ღირებული რესურსი იმ მკვლევრებისთვის, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ამერიკული ფოტოგრაფიის ისტორიისა და ქვეყნის ცვალებადი ლანდშაფტის შესწავლით.
დაკარგვისა და მოგონების თემები
მთელი მისი კარიერის განმავლობაში, პლოვდენის შემოქმედება მუდმივად იკვლევდა დანაკარგისა და მოგონების თემებს. მან დოკუმენტირებულ იქნა ინდუსტრიები, რომლებიც სწრაფად ქრებოდნენ – ორთქლმავალი მატარებლები, ფოლადის ქარხნები და პატარა ქალაქები – რადგან მათ მიიჩნია წარსული ეპოქის სიმბოლოებად. მისი ფოტოგრაფია არ არის მხოლოდ ამ ქრდებადი სცენების ჩანაწერები; ეს არის ელეგია იმ ცხოვრების წესისთვის, რომელიც ინდუსტრიალიზაციითა და ურბანიზაციით შეუქცევადად იცვლებოდა. მას ესმოდა, რომ მისი გამოსახულებები ვიზუალურიレკორდი იქნებოდა მომავალი თაობებისთვის, რაც შეახსენებდა მათ იმ ლანდშაფტების სილამაზესა და მნიშვნელობას, რომლებიც მან დააფიქსირა.
მიუხედავად მისი ზოგიერთი ნამუშევრის მელანქოლიური ქვეტექსტებისა, პლოვდენის ფოტოგრაფია საბოლოოდ სავსეა მშვიდი ღირსებისა და პატივისცემის გრძნობით. იგი თავის სუბიექტებს ემპათიითა და გაგებით უდგებოდა, რაც მათ არსს ისე ასახავდა, რომ იგი სცილდება მხოლოდ დოკუმენტირებას. დევიდ პლ𒋓დენის მემკვიდრეობა მდგომარეობს არა მხოლოდ მის შთამბეჭდავ გამოსახულებებში, არამედ მის უნარში – გამოიწვიოს ღრმა ემოციური რეაქცია – წარსულის აღიარება და მომავლის ჭვრეტა.
